Türkiye ve Sırbistan'da Meyve İşleme Verimliliği ve Posanın Değerlendirme Potansiyelinin Veriye Dayalı Analizi

Öz

Bu çalışma, üzüm (Vitis vinifera L.) ve erik (Prunus domestica L.) üretiminde önde gelen üretici ülkelerden Türkiye ve Sırbistan’da ortaya çıkan üzüm ve erik posalarının üretim, işleme ve değerlendirme potansiyelini veri temelli bir yaklaşımla incelemesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında elde edilen bulgular, bu yan ürünlerin döngüsel biyoekonomi çerçevesinde sürdürülebilir ancak büyük ölçüde değerlendirilmeyen biyokütle kaynakları olduğunu göstermektedir. Çalışmada, açık erişimli ulusal ve uluslararası istatistik veri tabanları ile literatüre dayalı olarak geliştirilen veri temelli bir metodolojik çerçeve kullanılmıştır. Tüm veri işleme, istatistiksel analizler ve görselleştirmeler, yapılandırılmış tarımsal veri setlerine uygunluğu, hesaplamaların şeffaf biçimde izlenebilmesi ve kullanıcılar arasında tekrarlanabilirliği nedeniyle tercih edilen Microsoft Excel (Microsoft Corp., Redmond, WA, ABD) yazılımı kullanılarak; ağırlıklı olarak tanımlayıcı istatistikler ve formül tabanlı hesaplamalar aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. 2020–2024 dönemine ait tarımsal üretim verileri, endüstriyel işleme oranları, posa miktarları ve atık yönlendirme düzeyleri bu kapsamda değerlendirilmiştir. Bulgular, Türkiye’de yılda yaklaşık 451×10³ ton üzüm posası, Sırbistan’da ise 34×10³ ton erik posası üretildiğini; buna karşın her iki ülkede de değerlendirme oranlarının %5’in altında kaldığını göstermektedir. Biyokimyasal veriler, her iki posanın da selüloz, hemiselüloz, pektin ve fermente edilebilir şekerler açısından zengin olduğunu ve bu nedenle bakteriyel selüloz, nanoselüloz ve pektin bazlı biyopolimer üretimi için uygun ve sürdürülebilir hammaddeler olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak yetersiz biyorafineri altyapısı ve sınırlı endüstriyel entegrasyon, bu potansiyelin hayata geçirilmesini engellemektedir.